Werkbijeenkomst Doorbraakprojecten #2

11 juli 2019, LaatBloeien

De bijeenkomst van vorige week donderdag trok 35 enthousiaste meedenkers naar het Hofplein. De bijeenkomst werd geopend door wethouder Barbara Kathmann van Economie, Wijken en kleine kernen. Kathmann deelde haar enthousiasme over de energietransitie maar benadrukte tegelijkertijd dat deze in verbinding staat met andere sociale uitdagingen zoals werkeloosheid en verschillen tussen arm en rijk. Vier Rotterdamse ondernemers presenteerden vervolgens hun aan de energietransitie gerelateerde projecten. Zo besproken we battery sharing met Skoon, de communicatie van de energietransitie op wijkniveau met Delfshaven Coöperatie en Zelfregie Huis Delfshaven, energieopslag met waterstof met Stored Energy en de mogelijkheden van koude opslag met Eneco. In break-out sessies werden obstakels geïdentificeerd, dachten deelnemers mee over oplossingen en werden nieuwe samenwerkingsverbanden gesmeed.


Wethouder Barbara Kathmann

Wethouder Barbara Kathmann van Economie, Wijken en Kleine Kernen opende de werkbijeenkomst van afgelopen donderdag. De energietransitie speelt een belangrijke rol in haar werk, met name als als onderdeel van de de Roadmap Next Economy.

Over de energietransitie in Rotterdam zegt ze:

We zien dat er in de stad veel mensen zijn opgestaan om hier helemaal voor te gaan. Het is mijn rol en die van de gemeente om de resulterende initiatieven zo goed mogelijk te faciliteren.

Dit is het Rotterdam van de twee lijstjes. Het gaat goed met de economie, maar er zijn een heleboel mensen die daar helemaal niets van merken. Het gat tussen arm en rijk wordt steeds groter, zelfs sneller dan in andere steden. De energietransitie kunnen en moeten we juist inzetten om doorbraken op andere gebieden te forceren. Ondernemers spelen hierin een grote rol en de gemeente streeft ernaar zoveel mogelijk van hen te faciliteren met de juiste middelen. Zo gaan we wijkBV's starten, waarin we geldstromen bij elkaar brengen en de sociale cohesie verbeteren.

Een innovatief, stimulerend ondernemersklimaat is wat Rotterdam nodig heeft om de energietransitie én andere kwesties aan te pakken. Hierbij wordt niet alleen gelet op start- en scale-ups, maar ook júist op het aanbieden van geschikt en toekomstgericht onderwijs. Er moet veel worden omgeschoold en bijgeschoold, en niet iedereen heeft een paar honderd euro liggen om een crash course programmeren te doen. De jongere generaties, maar ook huidige werkzoekenden moeten worden voorbereid op een arbeidsmarkt die draait om duurzaamheid en digitalisering. Op dit vlak gaan we de komende jaren, te beginnen dit najaar, heel veel programmeren.

De Q&A is niet opgenomen in dit verslag.


Battery Sharing

Peter Paul van Voorst tot Voorst van Skoon Energy

Waar wil je naartoe? De grijze economie van Nederland, gebasseerd op kolen, olie en gas, moet een groene economie worden. In 2050 moet er 340TWh/dag worden opgewekt (tegen 300TWh/dag vandaag) en dat moet duurzaam en hernieuwbaar met zon en wind. In de maritieme sector zien we in 2050 veel kansen voor ammonia en waterstof, duurzame biobrandstof en elektrische batterijen. De Skoonbox moet de dieselgenerator vervangen en het Nederlandse elektriciteitsnet balanceren. Via een online platform willen we dat heel makkelijk boekbaar maken.

Wat houd je tegen? Om de groene economie in Nederland te verwezenlijken moet energieopslag beter schaalbaar, toegankelijker en beter betaalbaar worden. Vandaag de dag is de dieselgenerator voor vele bedrijven een gemakkelijke, vertrouwde en goedkope optie. Om de Skoonbox een eerlijke concurrent te laten zijn, moeten we een beter beeld krijgen van de marktvraag en de verschillende benodigde capaciteiten. Daarnaast geeft de gemeente Rotterdam, in tegenstelling tot andere gemeentes, nog steeds vergunningen uit voor dieselgeneratoren op bijvoorbeeld bouwplaatsen. Zolang dit gebeurt, is de vervuilende variant vaak een aantrekkelijkere optie.

Volgende stappen? De Skoonbox verder uitbreiden! Op het moment bieden we een beperkt aantal varianten aan, en werken we onder andere met binnenvaartschepen en op festivals. De bedoeling is dat er uiteindelijk genoeg typen Skoonboxen zijn om verschillende partijen, voor verschillende doeleinden, van energie te voorzien. Daarnaast wordt er hard gewerkt om de gehele Nederlandse binnenvaart elektrisch te laten varen. Tijdens de werkbijeenkomst heeft Skoon zijn netwerk verder uitgebreid en een aantal nieuwe mogelijke afnemers ontmoet, waaronder vanuit de evenementensector, gebouwde omgeving en landbouw.


Bewoners en de energietransitie in de wijk

Wilma de Wit, Tonny van Sommeren & Robbert de Vrieze van Zelfregie Huis Delfshaven en Delfshaven Coöperatie

Waar wil je naartoe? Energiewijken Bospolder-Tussendijken (BoTu) en Delfshaven moeten wijken worden waar men duurzaam woont, zich sterk met elkaar verbonden voelt en alle generaties een hoge kwaliteit van leven ervaren. Delfshaven Coöperatie werkt nauw samen met de gemeente en woningbouwcorporatie Havensteder om BoTu een duurzamere wijk te maken. Zelfregie Huis Delfshaven helpt inwoners van Delfshaven meer grip te krijgen op hun leven, vooral in economische zin. Daarnaast is de wijk aangewezen om als proeftuin te dienen voor de Aardgasvrije Wijkaanpak van de gemeente.

Wat houd je tegen? De wijk is één van de eerste wijken van Rotterdam waar een plan voor wordt gemaakt om van het gas af te komen, maar veel bewoners hebben geen idee wat dat voor hen betekent. Bewoners zijn zich niet bewust van de mogelijkheden, kansen en bedreigingen en er is gebrek aan een gemeenschappelijk doel. De energietransitie moet gecommuniceerd en gedragen worden in de wijk, terwijl bewoners meestal heel andere dingen aan hun hoofd hebben. Daarnaast wordt het werk om de boodschap in de wijk uit te dragen bemoeilijkt door kortstondige financieringscycli. Dit zijn de haarvaten van de energietransitie en juist hier blijkt het lastig om het in de praktijk te brengen.

Volgende stappen? Het Zelfregie Huis speelt een actieve rol in de opbouw van de gemeenschap in de wijk. Het heeft een centrale locatie in de wijk waar wijkbewoners heen kunnen om vertrouwd te raken met duurzame maatregelen en om vragen te stellen. We organiseren vaak evenementen waar het koken op inductie centraal staan, om mensen te laten wennen. Het bereiken van een groter aandeel van de bewoners kan worden bereikt door een reden te geven om bij het pand te komen, denk aan een pakketpunt, een gadget, of een buurthuis bij een mutatie van de woningcorporatie in de wijk. Verdere ondersteuning aan sleutelfiguren in de wijk en opleiding van bewoners tot bijvoorbeeld energie- of milieucoaches kan hier ook aan bijdragen, maar ook het aanbod van koffie in Park 1943 kan de banden versterken. De energietransitie is tastbaar noch zichtbaar en er zijn wat handvaten om dat te veranderen. Bijvoorbeeld op de wekelijkse markt, met een tentoonstelling met misschien wel de hulp van andere aanwezigen op deze bijeenkomst. Bijvoorbeeld door het pand als voorbeeld en proeftuin neer te zetten en bijvoorbeeld door specifiek kinderen te laten spelen met de transitie. Dat kan bijdragen aan een gevoel van trots in de wijk, maar dan moet men eerst weten wat er speelt.


Rotterdam Central District

Wouter IJzermans van Eneco Warmte Koude

Waar wil je naartoe? Nederland moet omschakelen naar schoner, slimmer en duurzamer. Voor grote gebouwen zijn collectieve installaties vaak een goede oplossing. Niet alleen voor warmte, maar – zeker in een klimaat dat steeds warmer wordt en in kantooromgevingen – ook voor het leveren van duurzame koude. Collectieve koudesystemen worden bij nieuwbouw vaak toegepast, maar in de bestaande bouw zijn ze nog erg onbekend. De oude Shell-torens aan het Hofplein zijn nu net voorzien van een gedeeld koudesysteem, maar we willen dat uiteindelijk heel Rotterdam Central District warmte en koude met elkaar uitwisselt. Dat gebied is het visitekaartje van de stad.

Wat houd je tegen? Wat we tegenkomen is, naast gebrek aan kennis over collectieve koudesystemen – elk gebouw heeft nu zijn eigen klimaatsysteem – ook veel desinteresse van de betreffende partijen. Huurders zouden het vaak wel willen, maar onvoldoende om hun verhuurder sterk onder druk te zetten. De verhuurders zijn vaak buitenlandse beleggingsmaatschappijen waar je nauwelijks contact mee krijgt en die ook niet geneigd zijn meer te doen dan het minimale. Het verschil tussen een Label C (absolute minimum op dit moment) en een Label A kantoorgebouw vertaalt zich niet in extra verhuurbaarheid. Daarnaast: aangezien ondergrondse ruimte schaars is, zeker in de stad, is het essentieel dat partijen samenwerken om tot een robuust en toekomstbestendig energiesysteem te komen. De mindset hiervoor is nog afwezig. Als we eenmaal met verhuurders in gesprek raken, lukt het vaak ook wel om ze te laten inzien dat het handig kan zijn om met andere gebouwen samen te werken.

Volgende stappen? De tender van de nieuwe kantoortoren naar Centraal Station kent veel punten toe aan het energiesysteem. Dat biedt mogelijk meekoppelkansen voor aanpalende gebouwen. Op de Rotterdamse Kantorendag zullen we aanwezig zijn om met gebouweigenaren in gesprek te raken. Voor kantoren zou er daarnaast strengere regelgeving moeten zijn dan alleen het sturen op Label C. Net als er voor woningen gestuurd wordt op aardgasvrij, zou er voor kantoren ook een nieuwe richtlijn moeten komen. Het om tafel krijgen van buitenlandse beleggers blijft moeilijk. Misschien dat de burgemeester of wethouder daar bij kan helpen, vanuit leiderschap.


Waterstofgebruik in Rotterdam

Rob den Exter van Stored Energy

Waar wil je naartoe? Als we het Klimaatakkoord mogen geloven, zal waterstof een sleutelrol spelen in de Nederlandse energietransitie. In aanvulling op wind- en zonneënergie is energieopslag nodig, en waterstof kan daarvoor goed ingezet worden. Het elektriciteitsnet is hierdoor gemakkelijker te balanceren en toevoer van energie is betrouwbaarder. Naast waterstof hebben we ook alle andere vormen van opslag nodig. Als we de energietransitie willen versnellen, moet er flink geinvesteerd worden in opslag en dus ook waterstof. Wij zijn een tussenpartij tussen bedrijven die waterstof in hun bedrijfsproces willen inzetten (of dat willen verkennen) en bedrijven die dat voor hen kunnen realiseren. Daarbij helpen we op technologisch, juridisch, veiligheids en financieel vlak. Wat we heel graag willen is dat – als er dan zo'n grote rol aan waterstof wordt toegedicht – er juist in Rotterdam daadwerkelijk gebruik gemaakt gaat worden van waterstof. Nu zijn er nog maar een handvol projecten in heel Nederland en dat vindt allemaal niet plaats in Rotterdam.

Wat houd je tegen? Waterstof is nog een relatief nieuwe technologie en om die reden is nog veel meer kapitaal nodig om het beter te ontwikkelen. Er is geen overzicht van hoeveel verschillende bedrijven betalen voor een kWh. Als men direct elektriciteit of gas afneemt van het net is waterstof geen aantrekkelijk alternatief. Die netten werken te goed. We weten wel dat een kWh opgewekt met een dieselgenerator al snel 1,20 kost en dat is een prijs waar waterstof zelfs nu al goed mee kan concurreren. Maar wie gebruikt dat nu zoveel dat ze misschien de stap willen zetten naar waterstof? Of in een omgeving waar die dieselgeneratoren heel onwelkom zijn? We zouden graag beter weten wie die partijen zijn.

Volgende stappen? Met het landelijke Klimaatakkoord is er weer veel aandacht voor waterstof en vooral ook veel verwachtingen. De komende paar jaren zal er verandering zijn in de regelgeving en zullen er meer subsidies vrijkomen voor het verder ontwikkelen van waterstof. Wat daarnaast hopelijk gaat gebeuren is dat er landelijke of EU-standaardisatie optreedt wat betreft de veilige verwerking van waterstof. Nu heeft waterstof bij sommige mensen het imago van een onveilige oplossing, maar het is bij goed ontwerp even veilig als andere technologieën om energie op te slaan. Voor zwaar vervoer en bouwplaatsen zou er daarnaast strengere regelgeving moeten komen, bijvoorbeeld op basis van de stikstoflimieten. Heel graag, om het lokaler te maken, zouden we in de binnenstad van Rotterdam een groter of kleiner proefproject van de grond krijgen om de bekendheid met waterstof te vergroten, bijvoorbeeld voor een bouwlocatie in het centrum. Dat idee gaan we in elk geval aanmelden bij de Klimaattafelgesprekken.